Sau 15 năm gần như “ngủ đông”, mỏ quặng sắt Thạch Khê sắp được tái khởi động với một cuộc tái cơ cấu quy mô lớn, mở đường cho siêu dự án khu liên hợp khai thác và luyện thép trị giá gần 80.000 tỷ đồng (3,04 tỷ USD). Thay vì chỉ xuất khẩu quặng thô như trước, hướng đi mới tập trung sâu vào sản xuất các sản phẩm thép chất lượng cao.
Các cơ quan chức năng đặt mục tiêu xử lý dứt điểm tình trạng đình đốn, kéo dài tới tận tháng 5/2026, qua đó chấm dứt chuỗi ngày bất ổn về pháp lý, tài chính và tạo động lực cho làn sóng đầu tư gắn liền với ngành thép “hạ nguồn”.
Chính phủ gần đây đã chỉ đạo các bộ ngành, chính quyền địa phương Hà Tĩnh giải quyết mọi vướng mắc còn tồn đọng tại dự án mỏ Thạch Khê trong tháng 5 tới, nhằm chấm dứt tình trạng trì trệ kéo dài nhiều năm và mở ra cánh cửa cho mô hình đầu tư hiệu quả hơn.
Công trường mỏ sắt Thạch Khê đầu năm 2011. Ảnh: Chủ đầu tư/Trường Hòa.
Mỏ Thạch Khê được đánh giá sở hữu trữ lượng tới 544 triệu tấn, cấp phép lần đầu từ năm 2008 với số vốn đăng ký hơn 14,5 nghìn tỷ đồng (tương đương 550 triệu USD). Khi đó, Công ty CP Sắt Thạch Khê (TIC) từng được kỳ vọng biến Hà Tĩnh thành một trung tâm luyện kim mới của Việt Nam.
Tuy nhiên, tới năm 2011, dự án phải đình chỉ toàn bộ hoạt động do các khó khăn trong khai thác lộ thiên dưới mực nước biển, nguy cơ xâm nhập mặn nguồn nước ngầm, kèm theo hạn chế về năng lực tài chính của chủ đầu tư.
Sự tạm dừng đã để lại hậu quả nghiêm trọng: hàng nghìn tỷ đồng cổ đông góp vốn (1.000 tỷ đồng ~ 37,94 triệu USD), bao gồm cả “đại gia” ngành mỏ Vinacomin, bị “chôn chân” hơn một thập kỷ không sinh lời.
Hơn 3.000 hộ dân trong vùng dự án cũng rơi vào cảnh bấp bênh kéo dài do quy hoạch treo, nhà cửa xuống cấp, hạ tầng lạc hậu và hoạt động sản xuất, nông nghiệp bị đình trệ.
Một chuyên gia tài chính – đầu tư nhận định việc chấm dứt mô hình cũ là “rất cần thiết để giải phóng nguồn lực bị đóng băng, tránh lãng phí tài nguyên và giảm thiểu chi phí cơ hội cho nền kinh tế”.
Chính quyền Hà Tĩnh cũng cho rằng xử lý dứt điểm dự án sẽ giúp ổn định quy hoạch vùng, giảm thiểu xáo trộn trong đời sống người dân.
“Người dân mong muốn sớm có quyết định rõ ràng để ổn định kế sinh nhai, sửa chữa nhà cửa. Địa phương cũng sẽ có dư địa quy hoạch hạ tầng tốt hơn”, đại diện một xã tại vùng dự án chia sẻ.
Bộ Tài chính vừa được giao nhiệm vụ khẩn trương hoàn thiện báo cáo tổng hợp, xin ý kiến thành viên Chính phủ trước ngày 12/5 để trình lên cấp cao hơn.
Việc chính thức “khép lại” dự án cũ được coi là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư mới, đồng thời xác định lại trách nhiệm các bên liên quan.
Chuyển hướng sang chế biến sâu
Điểm nổi bật trong kế hoạch “giải cứu” mỏ Thạch Khê là chiến lược phát triển tích hợp: quặng sắt khai thác sẽ không dừng ở xuất bán thô mà được chế biến sâu, phối hợp với luyện kim để tạo ra thép hợp kim, thép cường độ cao cho sản xuất, xây dựng hạ tầng và xuất khẩu.
Cách làm mới này nhằm gia tăng giá trị tài nguyên, thay vì chỉ xuất thô như trước kia.
Yêu cầu đặt ra với nhà đầu tư cũng sẽ khắt khe hơn hẳn; các doanh nghiệp phải chứng minh năng lực tài chính vững mạnh, ưu tiên nguồn vốn chủ sở hữu thay vì vốn vay nợ.
Về mặt công nghệ, nhà đầu tư cần phải nắm giữ đầy đủ chuỗi giá trị từ khai thác, chế biến quặng cho tới luyện kim tuần hoàn, đồng thời kiểm soát khí thải đạt chuẩn quốc tế.
Các yếu tố môi trường như xử lý nước hố, ngăn ngừa sạt lở, bảo vệ nước ngầm, duy trì hệ sinh thái ven biển miền Trung trở thành điều kiện tối quan trọng.
Một chuyên gia luyện kim chia sẻ: “Với hàm lượng sắt 58-60%, trữ lượng lớn của Thạch Khê hoàn toàn có thể sản xuất thép cao cấp nếu lựa chọn được công nghệ phù hợp”.
Chuyên gia này cũng nhấn mạnh: “Cốt lõi là yếu tố công nghệ và quản trị. Khai thác lộ thiên ở vùng ven biển cực khó, đòi hỏi giải pháp toàn diện từ kỹ thuật công trình, thủy văn tới môi trường”.
Cộng đồng doanh nghiệp tại Khu kinh tế Vũng Áng kỳ vọng khu liên hợp thép mới sẽ thúc đẩy các ngành phụ trợ như logistics, cơ khí chế tạo, dịch vụ kỹ thuật.
“Khi giai đoạn 1 vận hành, nhu cầu về vận tải, kỹ thuật, bảo trì công nghiệp sẽ tăng mạnh – cơ hội lớn để các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng”, giám đốc một công ty cơ khí ở Kỳ Anh nhận định.
Dù vậy, bài học “trầy trật” từ dự án cũ khiến chính quyền và người dân đều dè dặt, thận trọng hơn.
Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đề xuất áp dụng cơ chế giám sát đặc biệt, có sự tham gia của các tổ chức môi trường độc lập và cộng đồng địa phương.
Một cán bộ tỉnh cho hay: “Cần chọn đúng nhà đầu tư đủ năng lực, triển khai minh bạch – tránh lặp lại các vấn đề của quá khứ”.
Cú hích thép “khủng” từ VinGroup
Động thái tái cơ cấu diễn ra đúng lúc ngành thép Việt Nam bắt đầu thu hút nhiều “ông lớn” đổ vốn đầu tư mới.
Cuối 2025, VinGroup thành lập Công ty CP Sản xuất và Thương mại VinMetal, vốn điều lệ lên tới 15.000 tỷ đồng (569,15 triệu USD).
Ngay sau đó, VinMetal lập CTCP Công nghiệp VinMetal Hà Tĩnh – trong đó VinMetal nắm 95% cổ phần, vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng. Doanh nghiệp này tập trung khai thác quặng sắt, sản xuất gang thép và gia công cơ khí.
Người đại diện pháp luật kiêm CEO VinMetal Hà Tĩnh là ông Phạm Nhật Quân Anh (con trai tỷ phú Phạm Nhật Vượng); Chủ tịch là ông Nguyễn Việt Quang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc VinGroup.
Ngày 27/02/2026, Ban Quản lý KKT Hà Tĩnh chính thức cấp giấy chứng nhận đầu tư cho dự án Nhà máy thép VinMetal Hà Tĩnh.
Dự án rộng trên 460ha, tổng mức đầu tư gần 80.000 tỷ đồng (3,04 tỷ USD). Giai đoạn 1 dự kiến công suất 5-6 triệu tấn/năm, toàn bộ dự án hướng đến công suất “khủng” 20 triệu tấn/năm sau ba giai đoạn.
VinMetal đặt mục tiêu sản xuất thép xây dựng, thép cán nóng, thép hợp kim đặc biệt phục vụ sản xuất xe điện và hạ tầng giao thông.
Giới phân tích nhận định bảo đảm nguồn cung thép cao cấp trong nước sẽ thúc đẩy phát triển các ngành sản xuất “công nghiệp then chốt” và các dự án năng lượng, hạ tầng lớn tại Việt Nam.
Về công nghệ, VinMetal đã ký MOU với Primetals Technologies để tích hợp các giải pháp công nghệ xuyên suốt chuỗi sản xuất từ luyện gang, luyện thép đến vận hành cán hiện đại.
Theo đó, Primetals sẽ hỗ trợ tối ưu hóa công nghệ toàn diện, điều phối giữa các nhà thầu EPC nhằm đảm bảo hiệu quả vận hành và đồng bộ hóa quy trình.
Một chuyên gia kinh tế thuộc Viện Quản lý Kinh tế Trung ương đánh giá: Nếu tổ hợp thép vận hành đúng kế hoạch, tập trung chế biến sâu, Việt Nam sẽ tăng mạnh chủ động nguồn cung thép chất lượng cao, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng tỷ trọng ngành công nghiệp chế biến – chế tạo trong GDP.
Chuyên gia này nhấn mạnh: “Tác động lan tỏa lên việc làm, thu ngân sách và tái cấu trúc kinh tế địa phương sẽ rất lớn, tuy nhiên đi kèm là yêu cầu quản trị rủi ro chặt chẽ về tiến độ, tài chính và môi trường”.
Người dân trong vùng dự án bày tỏ ủng hộ nếu dự án được triển khai minh bạch, bài bản và áp dụng công nghệ hiện đại.
“Chúng tôi mong dự án làm thật, công nghệ tốt, không ảnh hưởng nguồn nước và cuộc sống của dân. Nếu có thêm việc làm ổn định thì càng tốt”, một người dân xã Thạch Khê chia sẻ.
Tháng 5/2026 được xem là cột mốc quyết định cho tương lai mỏ sắt Thạch Khê. Nếu tái cơ cấu thành công, dự án có thể “giải cứu” một trong những công trình công nghiệp đình trệ lâu nhất Việt Nam, trở thành động lực tăng trưởng mới cho Hà Tĩnh, đồng thời củng cố thêm cho chuỗi giá trị ngành công nghiệp nặng và thép của cả nước.
Nguồn : theinvestor.vn